Hallgrímskirkja, kościół w Reykjavíku na wzgórzu

Większość odwiedzających, myśląc o kościele w Reykjavíku, wyobraża sobie pojedynczą szarą iglicę i zakłada, że znajduje się ona w starej katedrze w centrum. Nic bardziej mylnego. Wysoka, jasna wieża, która pojawia się na każdym zdjęciu panoramy miasta, należy do Hallgrímskirkja, luterańskiego kościoła parafialnego ukończonego dziesiątki lat po katedrze, z którą jest często mylony. Ta strona wyjaśnia wysokość wieży, godziny otwarcia, cenę biletu na windę i to, czym właściwie są organy w środku. Wymienia też mniejsze kościoły w pobliżu, które bywają brane za ten jeden, więc krótka lista nazw rozwiąże wątpliwości jeszcze przed podejściem pod górę. Hallgrímskirkja stoi przy Hallgrímstorg 1, w kodzie pocztowym 101, na szczycie Skólavörðustígur, i jest widoczna z większości centrum, ponieważ nic innego w centrum nie jest tak wysokie. Budowa trwała 41 lat, od 1945 do 1986 roku, czyli dłużej, niż spodziewa się większość odwiedzających w przypadku jednego kościoła, a projekt zlecono w 1937 roku, na lata przed wmurowaniem pierwszego kamienia. Oglądanie tej historii z zewnątrz nic nie kosztuje; opłatę pobiera się tylko za wieżę, a ta różnica jest warta zapamiętania, gdy idzie się pod górę.

Katedra czy kościół parafialny

Nazywanie Hallgrímskirkja katedrą w Reykjavíku to najczęstsza pomyłka na tym wzgórzu i łatwo ją zrozumieć, bo to zdecydowanie największy i najczęściej fotografowany kościół w mieście. Siedziba biskupa, Dómkirkjan, to znacznie mniejszy budynek przy starym placu parlamentarnym, i choć oba należą do Kościoła Islandii, nie są tą samą instytucją. Hallgrímskirkja jest kościołem parafialnym, nazwanym na cześć XVII-wiecznego poety i duchownego Hallgrímura Péturssona, i należy do Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Islandii, a nie do jakiejkolwiek kapituły katedralnej.

To skala myli ludzi. Wieża ma 73 m i jest wyższa niż cokolwiek innego w centrum Reykjavíku, a podróżni szukający dużego kościoła w Reykjavíku prawie zawsze mają na myśli ten, a nie katedrę w centrum. Architekt, Guðjón Samúelsson, zaprojektował kolumny i fasadę budynku tak, by nawiązywały do bazaltowych form lawowych spotykanych w Islandii, dlatego sylwetka wieży nie przypomina konwencjonalnej europejskiej iglicy kościelnej. Wiedza o tym, który budynek jest który, pozwala uniknąć niepotrzebnego przystanku przy mniejszym Dómkirkjan, jeśli zależy ci na widokach z wieży.

Co jest w środku

Zdjęcia Hallgrímskirkja w Reykjavíku prawie zawsze pokazują zewnętrze, więc osoby odwiedzające po raz pierwszy często są zaskoczone, jak surowe i jasne jest wnętrze w porównaniu z dramatyczną sylwetką wieży. Nawa jest wysoka, wąska i w dużej mierze biała, bez złoconych ozdób spotykanych w starszych kościołach europejskich, a efekt jest celowo surowy, a nie goły. Wejście do kościoła w Reykjavíku jest bezpłatne i warto to powtórzyć, bo to najczęstszy błąd dotyczący tego budynku: za samą nawę nie ma opłaty, płaci się tylko za windę na wieżę.

Organy dominują w przestrzeni wizualnie tak samo jak akustycznie. Zbudowane przez Johannesa Klaisa Orgelbau z Bonn i zainaugurowane 13 grudnia 1992 roku, mają 72 głosy i 5273 piszczałki, co czyni je jednym z największych instrumentów w kraju. Regularnie odbywają się pod nimi koncerty, a nawet bez zaplanowanego występu piszczałki wznoszące się ku sufitowi są warte przejścia wzdłuż nawy. W latach 1948–1974, zanim główny budynek został ukończony, chór i krypta służyły jako tymczasowa kaplica parafii, więc nabożeństwa odbywały się tu już dziesiątki lat przed zwieńczeniem wieży.

Dlaczego przyciąga tłumy

Każdy przewodnikowy skrót najsłynniejszych kościołów w Reykjavíku stawia ten na pierwszym miejscu, a powód jest prosty: opisuje się go jako największy kościół w Islandii i konsekwentnie wymienia wśród najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju. Położenie na szczycie Skólavörðustígur sprawia, że jest widoczny z ulic znacznie poniżej, co przyciąga ludzi pod górę, nawet jeśli kościoła nie było w pierwotnym planie dnia. Wieża pełni też podwójną funkcję poza kultem i punktem widokowym: znajduje się na niej sprzęt do transmisji sygnału radiowego i telefonicznego, szczegół, którego prawie nikt stojący pod nią nie zauważa.

Popularność budynku wiąże się ściśle z jego sylwetką, a nie z jakąkolwiek relikwią czy dziełem sztuki w środku. W przeciwieństwie do starszych europejskich katedr zbudowanych wokół grobowca, sanktuarium czy wieków nagromadzonej sztuki, Hallgrímskirkja przyciąga architekturą: kształtem wieży na tle nieba, powtarzanym na pocztówkach, okładkach przewodników i każdym panoramicznym zdjęciu miasta z portu czy z Perlan. Ta reputacja jest zasługą najpierw zewnętrza, a dopiero potem wnętrza, co warto wiedzieć, zanim ustali się oczekiwania co do środka.

Jak się dostać i poruszać

Każdy, kto wpisuje w mapę „Reykjavik hallgrimskirkja”, zwykle szuka najszybszej trasy pieszej z portu lub z Laugavegur, a odpowiedź brzmi: kościół stoi na szczycie Skólavörðustígur, deptaka pełnego sklepów, który biegnie prosto pod górę od Laugavegur. Z większości hoteli w centrum nie potrzeba autobusu ani taksówki, bo spacer od nabrzeża portu zajmuje znacznie mniej niż pół godziny zwykłym tempem. Wieża jest widoczna przez większość tej drogi, co czyni ją jednym z łatwiejszych punktów orientacyjnych w mieście, do którego można trafić bez mapy.

Dostęp dla wózków inwalidzkich obejmuje nawę i windę na wieżę, ale otwarty taras widokowy na szczycie nie jest dostępny, a ta różnica jest warta poznania, zanim zaplanuje się wizytę ze względu na widok, a nie wnętrze. Parkowanie przy kościele ogranicza się do miejsc przy ulicy w gęstej dzielnicy mieszkalnej, więc podróżujący samochodem powinni liczyć się z tym, że okrążą jedną czy dwie przecznice, zanim znajdą miejsce, albo zaparkują niżej przy Laugavegur i przejdą resztę drogi pieszo.

Hallgrímskirkja, na wzgórzu nad centrum

Leif Erikson i plac przed kościołem

Przed kościołem, tyłem do wieży, stoi posąg, który wielu odwiedzających bierze za postać religijną związaną z parafią; nic bardziej mylnego. Posąg przedstawia Leifa Eriksona, nordyckiego odkrywcę, i został odsłonięty 17 lipca 1932 roku, ponad dekadę przed rozpoczęciem budowy kościoła za nim. Był to prezent Stanów Zjednoczonych dla Islandii i obecnie zdobi plac, z którego robi się każde zdjęcie centrum Reykjavíku z Hallgrímskirkja, zwykle z wieżą wznoszącą się za ramieniem posągu.

Sam plac jest niewielki i w dużej mierze wybrukowany, bez miejsc do siedzenia poza niskim murem, więc służy raczej jako punkt widokowy i miejsce spotkań niż miejsce do zatrzymania się na dłużej. Stąd najłatwiej ogarnąć pełne 73 m wysokości wieży, bo stanie bezpośrednio pod nią z bliska utrudnia ocenę skali. Większość pieszych tras przez centrum traktuje ten plac jako punkt zwrotny pętli, a Skólavörðustígur prowadzi z powrotem w dół w stronę Laugavegur z jednej strony.

Wnętrze Hallgrímskirkja

Godziny otwarcia i winda na szczyt

Godziny otwarcia zmieniają się wraz z porą roku, a kościół i wieża nie zawsze zamykają się o tej samej porze. Zimą budynek jest otwarty od 10:00 do 17:00. Latem sam kościół jest otwarty dłużej, od 09:00 do 20:00, natomiast wieża kościoła w Reykjavíku i jej winda zamykają się nieco wcześniej, o 19:45, ponieważ ostatni wjazd windą wymaga wystarczająco dużo czasu, by odwiedzający zdążyli zjechać na dół przed zamknięciem budynku.

Sama winda to prosty przejazd, a nie wspinaczka, co czyni wieżę jednym z bardziej dostępnych punktów widokowych w mieście dla każdego, kto nie może poradzić sobie z długim wchodzeniem po schodach gdzie indziej. Na górze taras oferuje widok na kolorowe dachy centrum, port, a w pogodny dzień na góry za miastem, choć otwarta część nie jest dostępna dla wózków inwalidzkich, mimo że sama winda jest. Przyjście blisko godziny otwarcia pozwala uniknąć najdłuższych kolejek, bo winda zabiera ograniczoną liczbę osób naraz, a w południe latem pojawiają się największe tłumy dnia.

Inne kościoły w pobliżu

Krótka lista nazw wystarczy, by raz na zawsze rozwiać wątpliwości. Dómkirkjan, siedziba biskupa, stoi w pobliżu starego budynku parlamentu w centrum i jest tak mały, że można przejść obok, nie zauważając go. Landakotskirkja, katedra katolicka, stoi na własnym niskim wzgórzu kilka ulic dalej, z bliźniaczymi iglicami, które na niektórych zdjęciach bywają brane za budynek opisany na tej stronie o kościele Hallgrímskirkja w Reykjavíku, choć oba są architektonicznie odmienne i należą do zupełnie innych wyznań.

Żaden z pozostałych dwóch nie pobiera opłaty za wstęp i żaden nie ma windy na wieżę ani organów w skali instrumentu Klaisa opisanego wcześniej. Dla podróżnego z ograniczonym czasem priorytetem jest Hallgrímskirkja, a nie pozostałe dwa: jest najwyższy, najczęściej odwiedzany i jako jedyny z trzech ma płatny taras widokowy. Pozostałe warto zobaczyć tylko wtedy, gdy trasa spaceru już przy nich prowadzi, a nie jako osobny cel.

Najczęstsze pytania

Czy Hallgrímskirkja to to samo co Dómkirkjan?

Nie. Hallgrímskirkja to luterański kościół parafialny; właściwa katedra, Dómkirkjan, to mniejszy, osobny budynek w centrum, w pobliżu starego placu parlamentarnego.

Czy trzeba płacić za wejście do kościoła?

Nie, wejście do nawy jest bezpłatne. Płatna jest tylko winda na wieżę – 1400 ISK za osobę dorosłą.

Jak wysoka jest wieża?

Parafia podaje wysokość wieży jako 73 m.

Jakie są godziny otwarcia?

Zimą godziny otwarcia to 10:00–17:00. Latem kościół jest otwarty od 09:00 do 20:00, a winda na wieżę od 09:00 do 19:45.

Czy wieża jest dostępna dla wózków inwalidzkich?

Winda i nawa są dostępne; otwarty taras widokowy na szczycie nie jest.